Ekonomitrend

Ekonomi ve Analiz

1990’lı Yıllarda Türkiye Ekonomisi

 

1990’lı yıllarda Türkiye ekonomisinde şeffaflık ve hesap verebilirliğe ilişkin eksiklikler, kırılgan bir finansal sistem ve kısa dönemli istikrar teşebbüsleri gözlenmektedir. Dönemin hükümetlerinin istikrarsız oluşu yapısal tedbirlerin alınmasını güçleştirmiş ve hükümetler uzağı görmeyen politikalara yönelmişlerdir. Türkiye, ekonomisine istikrar kazandırmak için, 1990 ve 1992 yıllarında para programları, 1994 ve 1999 yıllarında IMF stand-by anlaşmaları ve 1998 yılında IMF yakın izleme programı uygulamıştır. Ancak hem dışsal hem de içsel sebeplerden dolayı bu çabalar başarısızlıkla neticelenmiştir (Binay, 2003:245).

 

90’lı yıllar boyunca Türkiye’nin dış borcu hep yüksek düzeylerde seyretmiştir. 2000’li yılların başında ise dış borç düzeyi zirve yapmıştır. Yine aynı dönemde tüm kamu açıklarının milli gelire oranı olan kamu kesimi borçlanma gereksinimi (KKGS) gittikçe yükselen bir grafik sergilemiştir. Kamu borç faiz ödemelerinin konsolide bütçe harcamalarına oranı bu dönemde ciddi bir yükselme göstermiştir. Faiz ödemelerini karşılayabilmek için cari ve yatırım harcamalarında önemli kesintilere başvurulmuştur. Tablo 2’de yer alan iç borçların GSYİH’ya oranları incelendiğinde, iç borcun ekonomideki payının 2001 krizi ile birlikte en yüksek orana ulaştığı ve daha sonraki dönemlerde bu oranın 2001 kriz öncesi oranlara düşürülemediği görülmektedir. Artan borç stoku, yüksek reel faiz ve siyasi istikrarsızlık gibi sorunların yapısal sorunlarla birleşmesi Türkiye ekonomisinde ekonomik darboğazları kaçınılmaz hale getirmiştir.

 

1994 yılı başında Türkiye ekonomisi yüksek bütçe açığı ve cari açık yaşamıştır. Sürdürülemez görünen bu tablo ülke ekonomisini Nisan ayında krize sokmuştur. Uygur’a (2001) göre Türkiye açık-borçlanma sarmalını 1994 krizinde somut olarak görmüş, ancak bu durumdan ders çıkaramamıştır. 94 krizinden sonra Türkiye uluslar arası piyasalarda borç bulamamaya ya da ancak yüksek faizle bulabilmeye başladığı için, Hazine iç borçlanmaya yönelmiştir. Artan borçlar faiz hadlerini yükseltmiş, borçlanma sürdürülemez hale gelmiştir. Krizi takiben hükümet istikrar programı ilan etmiş ve IMF ile yeni bir stand-by anlaşması imzalamıştır. Türkiye ekonomisi giderek artan boyutlarda sermaye hareketlerindeki dalgalanmaların etkisi altında kalmaya başlamıştır. 94 krizinden sonra 99 ve 2001 krizleri de ekonomiyi sarsmıştır. Bu üç krizde milli gelir %6 ile %9,5 oranlarında küçülmüştür. Tüm dünyayı etkileyen 2009 krizinde ise Türkiye ekonomisi %4,7 küçülmüştür. Türkiye 2000’li yıllarda bunu yaşarken, Batı dünyası 80’lerin sonu ve 90’ların başında mali açıkların, borçlanmanın ve borç stokunun sınırlanmasına özel bir ilgi göstermişlerdir.

 

Türkiye’de 90’lı yıllar ile birlikte artmaya başlayan iç borçlanmanın temel nedeni ve aynı zamanda da bir sonucu, ekonomik istikrarsızlığın getirdiği dış borçlanma imkanlarındaki azalma ve yüksek reel faizlerdir. Bu dönemde, borç sarmalı içerisine giren Türkiye, borçlarının faizlerini ödeyebilmek için de borçlanmaya gitmeye başlamıştır. 2001 krizi ile birlikte zirveye ulaşan borç sorunu IMF ile birlikte yürütülen ekonomik program sayesinde hafifletilmiş, mali uyumun sağlanmasına yönelik faiz dışı fazla verilerek borç stokunun azaltılması sağlanmıştır. Bu da göstermektedir ki; eğer borç oranlarının nispi olarak düşük olduğu 80’li yıllardan itibaren Türkiye’de de Avrupa ekonomilerinde olduğu gibi bir borçlanma kuralı uygulanmış olsaydı ve borç yönetimi etkin bir biçimde yapılabilseydi, Türkiye ekonomisinin geçmiş 30 yılının daha istikrarlı geçebileceği öne sürülebilirdi.

 

Tablo 1. Toplam Vergi Gelirleri (GSYİH’ya Oran, Yüzde)

1990 1996 1999
20.0 25.4 31.3
Kaynak: Gelir İdaresi Başkalığı

 

 

Tablo 2. Kamu İç Borç Stoku

 

Toplam İç Borç Stoku (Milyon TL) İç Borç Stokunun GSYİH’ya Oranı (%) GSYİH (Milyon TL)
1990 57,2 10,8 528,4
1991 97,6 11,5 847,0
1992 194,2 13,2 1.469,8
1993 357,3 13,4 2.664,1
1994 799,3 15,4 5.200,1
1995 1.361,0 13,0 10.434,6
1996 3.149,0 15,9 19.857,3
1997 6.283,4 16,2 38.762,5
1998 11.612,9 16,5 70.203,1
1999 22.920,1 21,9 104.595,9
2000 36.420,1 21,9 166.658,0
2001 122.157,3 50,9 240.224,1
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Not: 1998 yılı öncesi GSYİH rakamları, GSYİH hesaplama yöntemindeki değişiklik sonucu belirli bir oranla yeniden hesaplanmıştır.

 

 

Tablo 3. Kamu Brüt Dış Borç Stoku

 

Toplam Dış Borç Stoku (Milyon ABD Doları) Dış Borç Stoku GSYİH’ya Oranı (%)
1990 52.381 26,1
1991 53.623 26,7
1992 58.595 27,8
1993 70.512 29,6
1994 68.705 38,8
1995 75.948 33,6
1996 79.299 32,6
1997 84.356 33,2
1998 96.351 35,6
1999 103.123 41,7
2000 118.602 44,7
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı

 

 

 

Tablo 4. Gayri Safi Milli Hasıla

 

Bin TL  Yüzde Değişme
Cari Fiyatlarla 1987 Fiyatlarıyla Cari Fiyatlarla 1987 Fiyatlarıyla
1990 397.178 84.592 72,4 9,4
1991 634.393 84.887 59,7 0,3
1992 1.103.605 90.323 74,0 6,4
1993 1.997.323 97.677 81,0 8,1
1994 3.887.903 91.733 94,7 -6,1
1995 7.854.887 99.028 102,0 8,0
1996 14.978.067 106.080 90,7 7,1
1997 29.393.262 114.874 96,2 8,3
1998 53.518.332 119.303 82,1 3,9
1999 78.282.967 112.044 46,3 -6,1
2000 125.596.129 119.144 60,4 6,3
2001 176.483.953 107.783 40,5 -9,5
Kaynak: TÜİK, DPT

 

 

 

 

 

KAYNAKLAR

 

1)Binay, Ş. (2003). Some Issues in Fiscal Policy and Central Banking: The Case of Turkey, BIS Papers, 20, 245-259. Erişim: 02/10/2010, www.bis.org.

2)Boratav, K. (2003). Türkiye İktisat Tarihi. Ankara: İmge Kitabevi.

3)Uygur, E. (2001). Enflasyon, Para ve Mali Baskı: İktisat Politikasında Geri Kalmışlık. İktisat/İşletme ve Finans, 189, 7-23.

 

PaylaşPin on PinterestShare on LinkedInShare on Google+Share on FacebookTweet about this on Twitter

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YASAL UYARI

Yasal Uyarı www.ekonomitrend.com sitesinde yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. www.ekonomitrend.com sitesinde yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Yatırımcıların verecekleri yatırım kararları ile bu sitede bulunan veriler, görüş ve bilgi arasında bir bağlantı kurulamayacağı gibi, söz konusu veri,yorum ve bilgilere dayanılarak alınacak kararların neticesinde oluşabilecek yanlışlık veya zararlardan www.ekonomitrend.com sitesi ve yazarları sorumlu tutulamaz..

Ekonomitrend © 2015 Tüm hakları saklıdır

Frontier Theme